| ANALIZE E PAKOS LIGJORE ANTIKORRUPSION |
|
|
HYRJE: Institucionet e Kosovës së fundmi kanë aprovuar kornizën e re ligjore kundër korrupsionit . Qëllim parësorë i kësaj iniciative ka qenë mënjanimi i disa të metave dhe paqartësive që korniza e vjetër ligjore kundër korrupsionit i ka përmbajtur. Ligjet e reja kundër korruspionit me gjithë faktin që shënojnë një përparim minimal për sa i përket kodifikimit juridik të luftës kundër korrupsionit, prapseprap nuk ofrojnë bazë adekuate dhe efektive për parandalimin dhe luftimin e korrupsioni. Kryesisht, korniza ligjore kundër korrupsionit thekson aspekte preventive të luftës kundër korrupsionit duke anashkaluar ato ndëshkuese. Në këtë kuptim, ligjet e reja kundër korruspionit janë mekanizma ligjor pa dhëmb duke e bërë luftimin e korrupsionit një përpjekje të pasuksesshme. Përgjithësisht, ligjet e reja kundër korrupsionit e vendosin Agjencinë kundër korruspionit në një pozitë inferiore karshi nivelit të prezencës, llojit/formës së shfaqjes si dhe shtrirjes sektoriale të korrupsionit. Kjo pasi që ligjet e reja kundër korruspionit i lejojnë Agjencisë kompetenca kryesisht në luftimin e të ashtuquajturit (korrupsion i butë/petty corruption), përderisa luftimi i (korrupsionit të lartë - grand corruption/political corruption) bëhet jashzakonisht i pamundur. Në këtë kuptim, kjo draft analizë do ta shqyrton kornizën e re ligjore kundër korrupsionit. Draft analiza kryesisht do të fokusohet në kontekstin e krijimit të një kornize ligjore adekuate dhe efektive kundër korrupsionit me qëllim parësorë parandalimin dhe luftimin e korrupsionit. Kështu, kjo draft analizë do të zbërthej katër aspekte relevante të cilat dëshmojnë se korniza e re ligjore kundër korrupsion praktikisht nuk do të jap rezultate pozitive në pëpjekjet institucionale kundër korrupsionit. PËRMBLEDHJE E PËRGJITHSHME ÇOHU! ka identifikuar disa të meta themelore në kornizën e re ligjore kundër korrupsionit. Së pari, ligjet e reja kundër korrupsionit nuk mbulojnë disa aspekte substanciale që një kornizë ligjore kundër korrupsionit do të duhet ta bënte. Për shembull, kompetencat, procedurat si dhe metodat e përcaktuara për zbulimin dhe hetimin e korrupsionit nuk e fuqizojnë Agjencinë në parandalimin dhe luftimin e tij. Përgjithësisht, mandati i Agjencisë kufizohet në hetimin administrativ të korrupsionit përderisa hetimet penale mbesin kompetencë e prokurorisë. Ky fakt e vendosë Agjencinë në konflikt të drejtpërdrejt me misionin e saj, si një institucion i specializuar për parandalimin dhe luftimin e korrupsionit, sepse veprat e korrupsionit që përcaktohen me Kodin Penal të Kosovës janë akte penal dhe rrjedhimisht jashta kompetencave të hetimit nga Agjencia. Parimisht, është paradoksale se si një instuticion, i cili kryesisht kufizohet në hetime administrative të parandaloj dhe luftoj vepra të cilat në thelb janë penale. Veq kësaj, qështjet si “deklarimi i rrejshëm i pasurisë” apo; “ushtrimi i vazhdueshëm i konfliktit të interesit”, nuk penalizohen me Kodin Penal të Kosovës dhe rrjethimisht as me ligjet e reja kundër korrupsionit. Po ashtu, “refuzimi i deklarimit të pasurisë” apo; “refuzimi i deklarimit të konfliktit të interesit”, nuk sanksioniohen me asnjë masë administrative. Mangësia e dytë e kësaj kornize ligjore kundër korruspionit konsiston në konfliktet që ligjet kundër korrupsionit kanë me Kodin e Procedurës Penale të Kosovës (KPPK). Neni 18, pika 1.1; 2.2; pika 3 si dhe; neni 20 pika 1 të Ligjit për Agjencin kundër korrupsionit si dhe neni 15 pika 2 e Ligjit për deklarim të pasurisë janë në kundërshtim direkt me KPPK dhe si të tilla edhe mund t’i bëjnë ligjet kundër korrupsionit të pa zbatueshme në praktikë. Aspekt tjetët i mangësive është edhe mundësia akute e interpretimeve të ndryshme të ligjeve kundër korrupsionit nga ana e Agjencisë. Interpretime të ndryshme mund t’i bëhet përkufizimit “hetime paraprake” që si kategori juridike nuk është e definuar as në KPPK dhe as në Ligjin për Agjencinë kundër korrupsionit. Po ashtu, edhe pse Ligji për deklarimin e pasurisë askund nuk e përcakton afatin për publikimin e regjistrave të pasurisë, Agjencia e ka interpretuar nenin 12 pika 3.2, si afatin ligjor për publikimin e regjistrave të pasurisë. Veq kësaj, Agjencia ka vendosur që në regjistrin e deklarimit të pasurisë, i cili do të jetë i hapur për publikun, të ofroj vetëm të dhënat e pasurisë që janë në emër të zyrtarit publik e jo edhe të anatrëve të tjerë të familjes së ngushtë, edhe pse me ligj askund nuk përcaktohet një gjë e tillë. Për më shumë, neni 22 pika 2.3 i ligjit për Agjencinë kundër korruspionit si dhe neni 12 pika 5 e Ligjit për deklarim të pasurisë mund të përdorenen nga ana e Agjencisë si norma juridike të cilat pamundësojnë qasjen e publikut në regjistrat e pasurisë. Qështja e katërt që ÇOHU! ka identifikuar si të metë janë konfliktet në mes normave juridike brenda vet ligjeve kundër korrupsionit si dhe konfliktet e normave juridike me vet frymën e ligjit. Ligji për deklarimin e pasurisë edhe pse shprehimisht me nenin 12 pika 3 dhe 3.1 i lejon publikut qasje në regjistrat e deklarimit të pasurisë së zyrtarëve të lartë publik, pika 5 e po këtij neni i mundëson Agjencisë refuzim të qasjes së publikut të këta regjistra. Në anën tjetër, Ligji për parandalimin e Konfliktit të Interesit, neni 17 pika 1 përcakton bartjen e të drejtave në drejtimin e Ndërmarrjes “personit të besuar”, i cili nen është në kundërshtim të plotë me vet parimin e ligjit për parandalimin e konfliktit të interesit. Përgjithësisht, korniza e re ligjore kundër korrupsionit nuk do t’i mundësoj Agjencisë luftë të suksesshme kundër korrupsionit. Të metat e identifikuara nga ana e ÇOHU! tregojnë që ligjet kundër korrupsionit nuk ofrojnë bazë adekuate dhe efektive për parandalimin dhe luftimin e korrupsionit. Si të tilla, këto ligje duhet t’i nënshtrohen një rishikimi të tërësishëm me qëllim të evitimit të mangësive thelbësore që ato përmbajnë. - LIGJI PЁR AGJENCINЁ KUNDЁR KORRUPSIONIT – (nr. 03/L-159) Ligji për Agjencinë kundër korrupsionit (Ligji), ka shfuqizuar Ligjin kundër Korrupsionit nr:2004/34 . Ky ligj përkudër faktit që shënon një përparim minimal, nuk përmban provizione, të cilat në thelb i shtojnë kompetencat e Agjencisë për të luftuar dhe parandaluar korrupsionin. Përgjithësisht, ligji e kufizon mandatin e Agjencionit brenda domenit të hetimeve administrative, përderisa hetimet penale mbesin kompetencë ekskluzike e Prokurorive. Në këtë kuptim, ka një konflikt për sa i përket misionit të Agjencisë, si një institucion për parandalimin dhe luftimin e korrupsionit, dhe mandatit/kompetancave të tij. Është paradoksale se si Agjencioni është i thirrur që të parandaloj dhe luftoj vepra të cilat sipas Kodit të Përkohshëm Penal të Kosovës përcaktohen si akte penale, ndërsa na anën tjetër mandati si dhe kompetencat që Ligji ia përcakton e kufizojnë atë në hetime administrative. Neni 5 i këtij ligji përcakton kompetencat e Agjencisë ku pika 1.1 lejon Agjencinë që të inicon dhe zhvillon procedurën e zbulimit dhe të hetimit paraprak të korrupsionit. Me gjithë faktin që në shikim të parë ky nen avancon pozitën e Agjencisë nga mandati paraprak, ku shprehimisht Agjencia ishte e kufizuar në hetimin administrativ të korrupsionit si dhe në përcjelljen e letrave informuese në prokurori rreth rasteve të dyshuara për korrupsion, prapseprap pozita e Agjencisë kualitativisht mbetet e njejtë. Në asnjë nen të Ligjit të ri nuk përcaktohen procedurat apo metodat e Agjencisë në fushën e zbulimit të korrupsionit. Parimisht, ligji i ri do të duhet t’i përcaktonte shprehimisht procedurat si dhe metodat që i lejohen Agjencisë për zbulimin dhe kështu parandalimin dhe luftimin e korrupsionit . Për më shumë, me ligjin e ri parashihet që Agjencia të ndërmarrë “hetime paraprake ” për sa i përket parandalimit dhe luftimit të akteve të dyshuara të korrupsionit. Megjithkëtë, as me ligjin për Agjencinë kundër korrupsionit e as me KPPK nuk ka kategorizime “hetime paraprake” për aktet e supozuara penale. Kategorizimi i hetimeve paraprake si “hetime-parapenale” jo që nuk është i përcaktuar as me ligjin për Agjencinë kundër korrupsionit dhe as me KPPK, por edhe është në kundërshtim me KPPK. Po ashtu, e drejta e Agjencisë që të bëjë “ kallëzime penale për rastet e dyshuara për korrupsion në prokurorinë publike kompetente” nuk paraqet ndonjë përparim kualitativ pasiqë, sipas KPPK të drejtë për të bërë kallëzime penale për veprat penale që ndiqen sipas detyrës zyrtare (ex officio), e kanë edhe qytetarët . Përveq kësaj, sa u përket hetimeve paraprake, në bazë të këtij ligji nuk dihet deri në cilin stad të procedurës penale zgjasin këto hetime. Ndërsa dihet se në bazë të KPPK procedura paraprake fillon prej momentit të fillimit të hetimeve e deri te konfirmimi i aktakuzës. Ligji për Agjencinë kundër korrupsionit përmban disa provizione, të cila në thelb janë në kundërshtim direkt me KPPK dhe të cilat praktikisht mund ta bëjnë ligjin të pazbatueshëm. Në nenin 18 pika 1.1 të këtij ligji thuhet se Agjencia zhvillon hetime paraprake në rastin e dyshimit për korrupsion sipas detyrës zyrtare ose sipas informacioneve të personave fizik ose juridik. KPPK përcakton që të drejtën e fillimit të hetimeve sipas detyrës zyrtare e ka vetem prokuroria publike dhe policia gjyqësore me urdhër të prokurorisë. Gjithashtu, pika 2.2 e këtij neni, ku thuhet se Agjencia mund të kërkoj informacione nga persona të përfshirë në rast që nënkupton intervistimin e dëshmitarëve ose të dyshuarve, bien në kundërshtim të plotë me KPPK, sepse të drejtën e marrjes në pyetje e kanë vetëm policia dhe prokuroritë publike. Në këtë kuadër, edhe neni 20 i ligjit është formuluar në atë mënyrë përgjithësuese duke ofruar hapsirë për interpretime dhe përcaktime nga ana e Agjencisë dhe kështu duke e vendosur në kundërshtim direkt me KPPK. Ky nen, i lejon Agjencisë interpretime të ndryshme për sa i përket përcaktimit të autoriteteve private që janë të obliguara që t’i ofrojnë informacion Agjencionit me kërkesë të tij. Kjo pasi që me këtë ligj nuk përcaktohen në asnjë nen se cilat janë ato autoritete private që janë të obliguara me këtë ligj që t’i lejojnë qasje Agjencionit. Në këtë kuptim, ky nen i mundëson Agjencisë qasje në xhirollogaritë bankare apo në përgjimin e bisedave telefonike në mes tjerash, përderisa bie në kundërshtim të plotë me KPPK. E metë tjetër që ÇOHU! ka identifikuar në këtë ligj, ka të bëjë me relacionin e Agjencisë dhe të Komisionit Mbikëqyrës të Agjencisë . Me ligjin e ri është mënjanuar Këshilli si organ i brendshëm mbikëqyrës i Agjencisë pas konfliktit permanent në mes tij dhe drejtorit të Agjencisë. Me ligjin për Agjencinë kundër korruspionit është rregullur njëri ndër konflikete që ka ekzistuar në mes Këshillit dhe drejtorit rreth qasjes në lëndët e hetuara nga Agjencia . Megjikëtë, konflikte si dhe paqartësi tjera, të cilat kanë ekzistuar në ligjin e vjetër janë ende prezente në ligjin e ri. Agjencia me ligj të veçant është e obliguar që të mbikqyrë pasuritë e zyrtarëve të lartë ligjorë, ndërsa pasuria e punonjësve të Agjencisë mbikqyret nga ana e Komisionit Mbikëqyrës të Agjencisë. Në këtë kuptim, ekziston një konflikt i qartë interesi pasiqë në një anë, Agjencia mbikëqyrë pasurinë e anëtarëve të Komisionit ndërsa në anën tjetër, pasuria e punonjësve të Agjencisë është e mbikëqyrur nga Komisioni. Për më shumë, edhe me ligjin e ri, publikut iu ka ndaluar qasja në dosjet arkivore të lëndëve që kanë qenë objekt hetimi nga Agjencia si dhe në përbërjen e re të Komisionit është eleminuar një përfaqësues i shoqërisë civile, i cili ka qenë pjesë përbërëse e Këshillit të Agjencisë . Agjencia kundër Korrupsionit me këtë ligj nuk fuqizohet në aspektin e hetimit edhe të subjekteve private, hetimit të llogarive bankare të zyrtarëve publik jashta Shtetit si dhe të hetimit të financave të Subjekteve Politike. Çdo përpjekje institucionale për luftë të efektshme kundër korrupsionit nëse nuk është e paisur me të ashtuquajturat teknika speciale të hetimit është e destinuar të dështoj. Një analizë krahasuese tregon që çdo përpjekje serioze për luftë të pakompromis kundër korrupsionit nënkupton fuqizimin e Agjencionit me këto kompetenca shtesë. Në të kundërtën, kompetancat e tanishme të Agjencionit kryesisht mundësojnë luftimin e një lloji të butë të korrupsionit (petty corruption), përderisa luftimi i (grand corruption/political corruption) bëhet i pamundur. Veq këtyre të metave, Ligji nuk parasheh që Agjencia në mënyrë vetanake të gjeneroj të dhëna mbi nivelin, formën e shfaqjes si dhe shtrirjen në sektorë të ndryshmë të korrupsionit. Po ashtu ligji nuk paracakton që Agjencia në mënyrë periodike të bëjë analizimin e metodave të punës dhe procedurave të departamenteve dhe trupave publike, të cilat janë të ndieshme karshi korrupsionit apo që të identifikoj dobësitë administrative të cilat lehtësojnë korrupsionin dhe shpërdorimin. Agjencia me ligjin e ri reduktohet në një institucion pasiv për sa i përket procesimit të të dhënave mbi gjendjen e korrupsionit në vend pasiqë kufizohet vetëm në “mbledhjen, analizimin dhe publikimin e të dhënave statistikore ose të dhënave tjera në lidhje me gjendjen e korrupsionit në Kosovë” . LIGJI PËR DEKLARIMIN, PREJARDHJEN DHE KONTROLLIN E PASURISË DHE TË DHURATAVE TË ZYRTARËVE TË LARTË PUBLIKË – ( Nr. 03/L-151) Ligji për deklarimin, prejardhjen dhe kontrollin e pasurisë dhe të dhuratave të zyrtarëve të lartë publik (Ligji), është menduar si një prej ligjeve bazike për sa i përket kodifikimit ligjor të luftës kundët korrupsionit. Deklarimi i pasurisë së zyrtarëve të lartë publik është një mjet për parandalimin dhe luftimin e korrupsionit në përgjithësi . Megjithatë, vetëm aprovimi i Ligjit, i cili përmban një titull shumë të fortë, nuk do të thotë asgjë pasiqë përmbajtja e tij është jashtzakonisht e dobët dhe nuk ofron infrastrukturë efektive për luftimin e korrupsionit. Ligji, si të metë kryesore, dhe e cila praktikisht e bënë atë një mekanizëm të paefektshëm në përpjektjen për parandalimin dhe luftimin e korrupsionit është mungesa e provizioneve ndëshkimore për mos përmbushjen e obligimeve që dalin nga ky ligj. As KPPK-ja dhe as Ligji nuk parashohin penalizimin e “deklarimit të rrejshëm të pasurisë” apo “mosdeklarimit dhe/ose refuzimit të deklarimit të pasurisë” të zyrtarëve të lartë publik. Realisht, pa futjen e këtyre kategorizimeve së pari në Kodin Penal të Kosovës dhe në KPPK dhe më pastaj edhe në Ligj nuk mund të pretendohet që ky Ligj ofron infrastrukturë efektive për parandalimin dhe luftimin e korrupsionit. Titulli i Ligjit parasheh edhe deklarimin dhe kontrollin e prejardhjes së pasurisë së zyrtarëve të lartë publik. Megjithatë, provizionet e Ligjit nuk parashohin procedura si dhe metoda të qarta që i mundësojnë Agjencisë verifikimin/kontrollin e origjinës së pasurisë së zyrtarëve të lartë publik . Verifikimi i origjinës së pasurisë është elementi kyq i këtij Ligji dhe pa këtë mundësi Agjencia do të jetë vetëm një organ për procesimin e të dhënave të deklaruara në mënyrë vullnetare nga ana e zyrtarëve publik pa mundësi ligjore të kontrolloj edhe saktësinë e këtyre deklarimeve. Në Ligj është mënjanuar edhe mundësia e shkarkimit të zyrtarit të lartë publik nga ana e institucionit ku ai punon poqëse zyrtari refuzon deklarimin e pasurisë edhe pas kalimit të afateve të paracaktuara. Ligji, vetëm thekson që Agjencioni njofton institucionin përgjegjës për fillimin e procedurës përkatëse ndaj tij, mirëpo nuk e definon askund se cila është ajo procedurë përkatës ndaj tij si dhe nuk e saktëson kohën kur institucioni duhet të marrë vendim për këtë rast . Është paradoksale se si edhe në Ligjin e vjetër kundër korrupsionit (2004/34) si dhe, në draft-ligjin për deklarim të pasurisë ka ekzistuar provizioni për shkarkimin e zyrtarit nga puna po që se refuzon deklarimin pas kalimit të afateve të paracaktuara. Njëri prej elementeve kruciale të këtij ligji është edhe publikimi i regjistrave të deklarimit të pasurisë nga ana e Agjencisë. Me Ligj, është rregulluar qasja e publikut në këto regjistra në dy mënyra; 1) përmes proceduarve të përcakruara me Ligjin për qasje në dokumenete zyrtare si dhe; 2) nëpërmjet faqes zyrtare të internetit të Agjencisë . Megjithkëtë, një lexim i kujdesshëm i kreut III, neni 12 veqanarisht lë hapsirë për interpretime të ndryshme. Agjencia, realisht mundet, duke iu referuar nenit 12 pika 5 të këtij Ligji që mos të publikoj pasurinë e zyrtarëve të lartë publik. Në këtë kontekst, edhe Ligji për Agjencinë kundër korrupsionit, neni 22 pika 2.3 i mundëson Agjencisë të drejtën e mos publikimit të të dhënave të regjistrit të pasurisë së zyrtarëve të lartë publik. Mundësia e interpetimeve është jashtzakonisht akute sepse ekzistojnë nene tjera të këtij Ligji dhe të cilat Agjencia i ka interpretuat varësisht prej mënyrës se si e ka vlersuar të përshtatshme. Në asnjë nen të këtij Ligji nuk përmendet afati ligjor se kur Agjencia është e obliguar që të publikoj regjistrat e pasurisë. Megjikëtë, Agjencia ka përdorur nenin 12 pika 3.2 si provizionin, i cili rregullon edhe aspektin e publikimit të regjistrave të pasurisë. Po ashtu, edhe pse Ligji shprehimisht i lejon Agjencisë qasje në të dhënat bankare, prapseprap Agjencia nuk do të kërkoj informacione nga bankat pasiqë ky provizion është në kundërshtim me KPPK . Për më shumë, Agjencia ka vendosur që informacioni, i cili do të publikohet në regjistrat e pasurisë të përfshijë vetëm pasurinë që është në emër të zyrtarit publik dhe të mënjanoj atë që është në emër të antarëve të ngushtë të familjes si bashkëshortja, dhe fëmijët . Ky vendim i Agjencisë është në kundërshtim me Ligjin, pasiqë në asnjë nen të tij nuk ceket që informatat e publikuara në regjistrin e deklarimeve të përmbajnë vetëm të dhëna të pasurisë që janë vetëm në emër të zyrtarit të lartë publik. Ligji, me gjithë faktin që ka përfshirë një numër më të madh të zyrtarëve publik, të cilët janë të detyruar ta deklarojnë pasurinë, prapseprap ka probleme rreth përkufizimeve se çka konsideron zyrtarë të lartë publik . Në këtë kuptim, mungesa e përkufizimeve të qarta të zyrtarëve publik lejon që zyrtarë të prokurorimit apo të komisioneve të ndryshme vlerësuese të nivelit lokal, si disa prej pikave letargjike të shfaqjes së korrupsionit, të mos përfshihen në këtë përkufizim. LIGJI PËR PARANDALIMIN E KONFLIKTIT TË INTERESIT NË USHTRIMIN E FUNKSIONIT PUBLIK – nr – (02/L-133) , i amandamentuar me LIGJIN (Nr. 03/L-155) Ligji për Parandalimin e Konfliktit të Interesit në Ushtrimin e Funksionit Publik (Ligji), edhe pse si qëllim ka qartësimin e kësaj fushe si dhe krijimin e konditave për identifikimin dhe parandalimin e konfliktit të interesit, prapëseprapë nuk do të arrij në praktikë ta bëjë një gjë të tillë. Kodifikimi juridik i konfliktit të interesit është njëra prej sferave më të ndërlikuara të luftës kundër korruspionit. Kryesisht ky ndërlikim lidhet me faktin sa a përbën konflikt interesi një vepër penale në vetvete, apo konflikti i interesit është vetëm njëra prej rrugëve për gjenerimin e veprave tjera penale po që në vetvete nuk përbën vepër penale. ÇOHU! konsideron që “ushtrimi i vazhdueshëm i konfliktit të interesit” në vetvete përbën një vepër penale dhe si i till duhet të penalizohet me Kodin Penal të Kosovës. Në këtë kuptim, Ligji ka si të metë të tij themelore mos penalizimin e “ushtrimit të vazhdueshëm të konfliktit të interesit” pasiqë si kategori juridike nuk është e përfshier në Kodin Penal apo KPPK. Kështu, mos penalizimi i konfliktit të interesit ka bërë që një numër i zyrtarëve të lartë publik të ushtrojnë funksione që realisht përbëjnë konflike interesi dhe si të tilla do të duhet të ishin të dënueshme. Përveq kësaj, edhe kategoritë si: “fshehje e konfliktit të interesit”; “mosdeklarimi /refuzimi i deklarimit të konfliktit të interesit”; apo “deklarimi i rrejshëm i konfliktit të interesit”, nuk janë të përfshira as në Kodin Penal as në KPPK dhe rrjedhimisht as në Ligj. Si të tilla, mungesa e penalizimit të këtyre kategorive juridike, bënë që Ligji për parandalimin e konfliktit të interesit mos të jetë efektiv në praktikë në parandalimin dhe luftimin e shfaqjes së konfliktit të interesit. Ligji, po ashtu nuk i kategorizon llojet e konfliktit të interesit karshi pozitave të zyrtarëve që mbajnë. Kryesisht, ligji jep një definicion të përgjithshëm të konfliktit të interesit dhe kështu i inkorporon të gjithë zyrtarët në të. Ndërsa, konflikti i interesit shfaqet varësisht pozitës që Kanë zyrtarët publik. Po ashtu, Ligji nuk përcakton as llojet e shfaqjes së konfliktit të interesit. Neni 17 i Ligjit , është në kundërshtim të plotë me vetë frymën e përgjithshme të tij, pasiqë përcakton shumën prej 20% si vlerë, e cila duhet t’i bartet ndonjë personi tjetër gjatë kohës së ushtrimit të funksionit publik. Realisht, çdo përqindje e aksioneve që zyrtari posedon në ndonjë ndërrmarrje duhet të jetë objekt i transferimit tek “personi i besuar”. |